Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզում գտնվող Փարիզի երդվյալների դատարանը վնասների փոխհատուցում է սահմանել երեք Էզիդ կանանց և նրանց ութ երեխաների համար՝ Ֆրանսիայի քաղաքացի, ISIS-ի անդամ Սաբրի Էսիդի դեմ գործով։ Free Ezidi Foundation-ը փոխհատուցման մասին որոշումը հրապարակեց 2026 թվականի սեպտեմբերի 21-ին, իսկ սեպտեմբերի 22-ին հայտարարություններով հանդես եկան նաև FIDH-ը և Ֆրանսիայի Մարդու իրավունքների լիգան։
Որոշումը վերաբերում է Էսիդի հանցագործությունների հետևանքով կրած վնասների համար վերապրածների ներկայացրած քաղաքացիական հայցերին։ Այն հաջորդում է 2026 թվականի մարտի 20-ի դատավճռին, երբ նույն դատարանը նրան հեռակա կարգով դատապարտեց ցմահ ազատազրկման՝ ցեղասպանության, մարդկության դեմ հանցագործությունների և այդ հանցագործություններին մեղսակցության համար, որոնք կատարվել էին Սիրիայում 2014 թվականի օգոստոսից մինչև 2016 թվականը։
Քաղաքացիական հայցվոր կազմակերպությունների՝ սեպտեմբերի 21-ին և 22-ին հրապարակած հայտարարություններով ներկայացված վերջին որոշումը ճանաչում է կանանց և երեխաների կրած երկարատև վնասը։ Դատարանը փոխհատուցում է սահմանել այնպիսի վնասների համար, ինչպիսիք են մոտալուտ մահվան վախը, հարազատական կապվածության կորուստը և բարոյական վնասը։ Առանձին վերապրածներին հատկացված գումարների չափերը չեն հրապարակվել։
Սակայն վերապրածների համար ֆինանսական փոխհատուցում սահմանելը դեռ չի նշանակում, որ նրանք կարող են այն փաստացի ստանալ։ Էսիդի դատավարությունն անցկացվել է նրա բացակայությամբ, քանի որ Սիրիայում նրա մահվան մասին տեղեկությունները հաստատել չի հաջողվել։ Նրա գտնվելու վայրը մինչ այժմ հայտնի չէ, և կազմակերպությունների խոսքով՝ ներկայում նրանից փոխհատուցում ստանալ հնարավոր չէ։
Կազմակերպությունները նաև նշում են, որ վերապրածները չեն կարող օգտվել Ֆրանսիայի հանցագործություններից տուժածների փոխհատուցման մեխանիզմից՝ Commission d’indemnisation des victimes d’infractions-ից, որը հայտնի է CIVI հապավմամբ։ Նրանց խոսքով՝ գործող իրավական համակարգի համաձայն՝ արտերկրում կատարված միջազգային հանցագործություններից տուժած օտարերկրյա անձինք չեն կարող այդ մեխանիզմով փոխհատուցում ստանալ։
«Առանց արդյունավետ հատուցման չի կարող լինել իրական արդարադատություն», — ասված է հինգ կազմակերպությունների համատեղ հայտարարության մեջ։ Նրանք զգուշացրել են, որ սահմանված փոխհատուցումները հիմնականում խորհրդանշական կմնան, քանի դեռ օտարերկրյա տուժողները փոխհատուցման հասանելիություն չունեն այն դեպքերում, երբ դատապարտված հանցագործին հնարավոր չէ գտնել կամ նա ի վիճակի չէ վճարել։
Գործին ներգրավված կազմակերպություններն են Kinyat-ը, Free Ezidi Foundation-ը, Yazda-ն, Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիան (FIDH) և Ֆրանսիայի Մարդու իրավունքների լիգան (LDH)։ Բոլոր հինգ կազմակերպությունները վարույթին միացել են որպես քաղաքացիական կողմեր։ Դատարանը ճանաչել է նաև նրանց կրած բարոյական վնասը և յուրաքանչյուրին սահմանել մեկ եվրոյի խորհրդանշական փոխհատուցում՝ առանձին կանանց և երեխաներին նշանակված փոխհատուցումից։
Էսիդը, որը հայտնի է նաև Աբու Դոջանա ալ-Ֆարանսի անունով, դատապարտվել է ինչպես իր կատարած գործողությունների, այնպես էլ ուրիշների կատարած հանցագործություններին մեղսակցության համար։ Մարտի դատավճռով հաստատվել է նրա պատասխանատվությունը ցեղասպանություն կազմող ծանր մարմնական կամ հոգեկան վնաս պատճառելու, ինչպես նաև ստրկացման, ազատությունից զրկելու, խոշտանգումների, բռնաբարության, հետապնդման և մարդկության դեմ հանցագործություններ կազմող այլ անմարդկային գործողությունների համար։ Մեղսակցության վերաբերյալ դատապարտումը ներառել է նաև 2015 թվականին ստրկացված կնոջ և նրա երեխաների տեղափոխմանը նրա մասնակցությունը։
FIDH-ը դատավճիռը բնութագրել է որպես ցեղասպանության համար Ֆրանսիայի քաղաքացու առաջին դատապարտումը և ISIS-ի կողմից Էզիդների դեմ իրականացված հանցագործությունների վերաբերյալ ֆրանսիական դատարանի առաջին վճիռը։
Գործը ձևավորվել է մի քանի տարվա ընթացքում՝ 2014 թվականի Էզիդների ցեղասպանությունը վերապրածների ցուցմունքների և իրականացված հետաքննությունների հիման վրա։ 2016 թվականի դեկտեմբերին Ֆրանսիայի դատախազությունը սկսել էր ավելի լայն նախնական հետաքննություն՝ Էզիդների և այլ թիրախավորված խմբերի դեմ ISIS-ի կատարած հանցագործությունների վերաբերյալ։ Հաջորդ տարի FIDH-ը և Kinyat-ը մեկնել են Իրաք՝ փաստագրելու սեռական և գենդերային հիմքով հանցագործությունները և հավաքելու օտարերկրյա ISIS անդամներին վերաբերող ապացույցներ։
Վերապրածների վկայությունները և կազմակերպությունների տրամադրած տեղեկությունները օգնել են քննիչներին նույնականացնել Էսիդին։ 2019 թվականին բացվել է դատական քննություն, իսկ 2024 թվականի հոկտեմբերի 8-ին քննիչ դատավորները որոշել են նրան դատի տալ։ Քրեական դատավարությունը Փարիզում անցկացվել է 2026 թվականի մարտի 16-ից 20-ը և ավարտվել նրա մեղավոր ճանաչմամբ ու ցմահ ազատազրկման դատապարտմամբ։